ایونکس (کی اگزالات): موارد مصرف، دوز و عوارض

ایونکس (IONEX) پودری برای تهیه سوسپانسیون است که برای پایین آوردن پتاسیم بالای خون تجویز می‌شود. ماده مؤثره آن سدیم پلی استایرن سولفونات است و در ایران با بسته‌بندی ۴۵۴ گرمی توسط داروسازی مداوا تولید می‌شود. در داروخانه‌ها این دارو را با نام‌های «آیونکس» و «کی اگزالات» هم می‌شناسند. ایونکس داروی اورژانسی نیست و اثرش به‌کندی ظاهر می‌شود. شیوه مخلوط کردن آن هم اهمیت زیادی دارد. در ادامه همه نکاتی را که بیمار و همراه بیمار باید بدانند، مرور کرده‌ایم.

ایونکس چیست؟ موارد مصرف، طرز مصرف و عوارض سوسپانسیون ایونکس

ایونکس یک رزین تبادل کاتیونی است. رزین در اینجا یعنی ماده‌ای که وارد خون نمی‌شود و فقط داخل دستگاه گوارش کار می‌کند. این دارو در روده یون سدیم خود را آزاد می‌کند و به‌جای آن پتاسیم و برخی کاتیون‌های دیگر را به خود می‌گیرد. پتاسیمِ جذب‌شده همراه رزین از راه مدفوع دفع می‌شود.

در شرایط آزمایشگاهی هر گرم از این رزین حدود ۳ میلی‌مول پتاسیم را مبادله می‌کند، اما در بدن این عدد به حدود ۱ میلی‌مول می‌رسد. به همین دلیل پزشک مقدار مصرف را بر اساس آزمایش خون و پاسخ بیمار تنظیم می‌کند.

موارد مصرف سوسپانسیون ایونکس

درمان هایپرکالمی (بالا بودن پتاسیم خون)

اصلی‌ترین کاربرد ایونکس، و تنها کاربردی که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید کرده، درمان هایپرکالمی است. هایپرکالمی بیشتر در بیماران کلیوی دیده می‌شود، چون کلیه نمی‌تواند پتاسیم اضافه را به‌خوبی دفع کند.

این دارو کند اثر می‌کند. ممکن است چند ساعت و گاهی چند روز طول بکشد تا پتاسیم خون به‌شکل معناداری پایین بیاید. بنابراین در هایپرکالمی شدید و تهدیدکننده حیات، به‌ویژه وقتی نوار قلب تغییر کرده، ایونکس هرگز درمان اصلی نیست. در چنین شرایطی درمان‌های سریع‌تر مانند کلسیم وریدی، تزریق انسولین همراه با دکستروز و دیالیز در اولویت قرار دارند.

کاربردهای خارج از برچسب

• مسمومیت با لیتیم: رزین می‌تواند در روده به لیتیم متصل شود و دفع آن را بیشتر کند. درمان اصلی مسمومیت شدید با لیتیم همودیالیز است. ایونکس فقط وقتی به کار می‌رود که دیالیز به‌سرعت در دسترس نباشد، یا به‌عنوان درمان کمکی در مسمومیت‌های خفیف‌تر. این بیماران معمولاً پتاسیم بالایی ندارند، پس خطر افت شدید پتاسیم وجود دارد و اغلب مکمل پتاسیم هم لازم می‌شود.
• کنترل پتاسیم در نوزادان نارس: در موارد خاص و فقط با تصمیم پزشک متخصص استفاده می‌شود. در نوزادان نارس خطر انتروکولیت نکروزان (آسیب و سوراخ شدن روده) بالاست. به همین دلیل اگر مصرف آن ضروری باشد، فقط از راه مقعد، با رقیق‌سازی مناسب و بدون سوربیتول تجویز می‌شود و راه خوراکی کنار گذاشته می‌شود.

مکانیسم اثر و فارماکوکینتیک

ایونکس سدیم آزاد می‌کند و پتاسیم را می‌گیرد. بیشترین مقدار پتاسیم در روده بزرگ وجود دارد، به همین دلیل بخش عمده این مبادله در همان‌جا انجام می‌شود.

• جذب: دارو از دستگاه گوارش جذب خون نمی‌شود.
• شروع اثر: از چند ساعت تا چند روز.
• دفع: بدون تغییر و از راه مدفوع.

این رزین انتخابی عمل نمی‌کند. علاوه بر پتاسیم، می‌تواند به کلسیم و منیزیم هم متصل شود و سطح این دو را در خون پایین بیاورد.

نحوه مصرف و دوز ایونکس

دوز دقیق را فقط پزشک تعیین می‌کند، آن هم بر اساس سطح پتاسیم خون، وزن و شرایط بیمار. اعداد زیر دوزهای معمول در منابع دارویی هستند و جایگزین دستور پزشک نیستند.

در کودکان، مقدار مصرف طوری محاسبه می‌شود که هر یک گرم رزین حدود یک میلی‌اکی‌والان پتاسیم را جذب کند.

طرز تهیه سوسپانسیون خوراکی

1. پودر را فقط با آب مخلوط کنید.
2. هرگز آن را در آب‌میوه، به‌خصوص آب پرتقال، حل نکنید. آب‌میوه پتاسیم زیادی دارد و اثر دارو را خنثی می‌کند.
3. سوسپانسیون را گرم نکنید، چون حرارت رزین را غیرفعال می‌کند. خنک کردن آن طعم را قابل‌تحمل‌تر می‌کند.
4. سوسپانسیون را تازه تهیه کنید و از یخ زدن آن جلوگیری کنید.

مصرف به‌صورت تنقیه

اگر بیمار استفراغ دارد، نمی‌تواند چیزی بخورد یا مشکل گوارشی دارد، پزشک ممکن است مصرف مقعدی را توصیه کند. نکات مهم این روش:

• پیش از تنقیه، رکتوم باید تمیز شود.
• دارو را در دمای اتاق آماده کنید و در حین تجویز به‌آرامی هم بزنید.
• از حامل‌هایی مثل پارافین استفاده نکنید، چون خطر سفت شدن و تجمع مدفوع را بالا می‌برند.
• دارو هرچه بیشتر در روده بماند، اثرش بهتر است. ماندن ۶ تا ۱۰ ساعته مطلوب است، اما ۳۰ تا ۶۰ دقیقه هم قابل‌قبول است.

هشدار مهم درباره سوربیتول

در منابع قدیمی‌تر توصیه می‌شد این رزین را با سوربیتول مخلوط کنند تا از یبوست جلوگیری شود. اما مصرف همزمان سدیم پلی استایرن سولفونات و سوربیتول خطر نکروز روده را به‌شدت بالا می‌برد. نکروز روده یعنی از بین رفتن بافت روده و می‌تواند کشنده باشد. بنابراین بدون دستور صریح پزشک، ایونکس را با سوربیتول مصرف نکنید.

مصرف این دارو در این گروه‌ها ممنوع است:

• بیماران در دوره پس از عمل جراحی
• بیماران مبتلا به انسداد روده
• افرادی که حرکات روده‌شان کند است

عوارض جانبی ایونکس

عوارض گوارشی

• بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ
• یبوست و تحریک معده
• سفت شدن و تجمع مدفوع (فکالوما)، به‌خصوص در سالمندان
• اسهال در صورت مصرف همراه با سوربیتول

سایر عوارض

• به هم خوردن تعادل الکترولیت‌ها، از جمله کاهش کلسیم و منیزیم
• هایپوکالمی یا افت بیش از حد پتاسیم
• احتباس سدیم و تجمع مایعات در بدن
• تغییرات نوار قلب (EKG)

اگر پتاسیم بیش از حد پایین بیاید، مصرف دارو باید قطع شود.

علائم مصرف بیش از حد

مصرف زیاد ایونکس بیشتر با علائم کمبود پتاسیم خودش را نشان می‌دهد:

پشتیبانی تخصصی داروباکس

کارشناسان ما آماده پاسخگویی به سوالات شما هستند

تماس فوری واتساپ ارسال نسخه آنلاین

ارتباط از طریق پیام‌رسان‌ها

واتساپ ایتا تلگرام

پاسخگویی 24 ساعته | 7 روز هفته

• تحریک‌پذیری و گیجی
• ضعف شدید عضلانی و در موارد شدید فلج عضلات
• آریتمی و تغییرات نوار قلب
• تشدید مسمومیت با دیگوکسین در بیمارانی که این دارو را مصرف می‌کنند

معمولاً وقتی پتاسیم سرم به حدود ۴ تا ۵ میلی‌اکی‌والان در لیتر برسد، پزشک دوز را کم یا دارو را قطع می‌کند. در صورت بروز این علائم، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

موارد احتیاط و منع مصرف

پیش از مصرف، اگر یکی از این شرایط را دارید، حتماً به پزشک اطلاع دهید:

• حساسیت به سدیم پلی استایرن سولفونات
• پایین بودن پتاسیم خون
• محدودیت مصرف سدیم در رژیم غذایی
• نارسایی شدید قلبی یا فشار خون بالا
• ادم و تورم بدن
• نارسایی کلیه

دلیل این احتیاط‌ها این است که دارو در بدن سدیم آزاد می‌کند و می‌تواند باعث احتباس آب و فشار بیشتر روی قلب شود.

تداخلات دارویی ایونکس

• آنتی‌اسیدهای حاوی منیزیم و کلسیم: رزین این کاتیون‌ها را جذب می‌کند و در بیماران کلیوی ممکن است آلکالوز متابولیک ایجاد شود.
• داروهای متصل‌شونده به فسفات مانند هیدروکسید آلومینیوم: احتمال یبوست را بیشتر می‌کنند.
• دیگوکسین: افت پتاسیم می‌تواند خطر مسمومیت با دیگوکسین را بالا ببرد.

همه داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.

مصرف ایونکس در بارداری و شیردهی

مطالعه کافی و کنترل‌شده‌ای درباره مصرف این دارو در زنان باردار انجام نشده است. FDA آن را در گروه C بارداری قرار داده است، یعنی فقط وقتی تجویز می‌شود که فایده آن از خطر احتمالی بیشتر باشد. اطلاعات کافی درباره ورود دارو به شیر مادر هم وجود ندارد. در دوران بارداری و شیردهی تصمیم مصرف با پزشک است.

اثر ایونکس بر آزمایش‌ها

این دارو ممکن است سطح کلسیم و منیزیم خون را تغییر دهد. در طول درمان معمولاً این آزمایش‌ها لازم است:

• اندازه‌گیری پتاسیم سرم، دست‌کم روزی یک بار
• بررسی کلسیم سرم در بیمارانی که بیش از سه روز دارو مصرف می‌کنند (گاهی مکمل کلسیم لازم می‌شود)
• پیگیری منیزیم و سایر الکترولیت‌ها

توصیه‌های مهم برای بیمار

• رژیم غذایی کم‌پتاسیم را جدی بگیرید. مصرف موز، آب‌میوه و برخی میوه‌ها و سبزی‌ها را با پزشک یا متخصص تغذیه هماهنگ کنید.
• وضعیت اجابت مزاج را زیر نظر داشته باشید. یبوست شدید یا درد شکم را جدی بگیرید، به‌خصوص در سالمندان.
• در صورت ضعف عضلانی، تپش قلب یا گیجی، سریع به پزشک خبر دهید.
• دوز را خودسرانه کم یا زیاد نکنید.

شرایط نگهداری

• دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
• در دمای ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد، دور از نور مستقیم و رطوبت و داخل جعبه نگهداری شود.
• پس از هر بار مصرف، در ظرف را محکم ببندید.
• سوسپانسیون آماده‌شده نباید یخ بزند.
• داروی تاریخ‌گذشته را مصرف نکنید.

سؤالات متداول درباره ایونکس

ایونکس برای چه بیماری‌ای تجویز می‌شود؟

برای درمان بالا بودن پتاسیم خون (هایپرکالمی)، که بیشتر در بیماران کلیوی دیده می‌شود.

ایونکس و کی اگزالات یکی هستند؟

بله. هر دو حاوی سدیم پلی استایرن سولفونات هستند. ایونکس محصول داروسازی مداوا است و در داروخانه‌ها با نام‌های آیونکس و کی اگزالات هم شناخته می‌شود.

اثر ایونکس چقدر طول می‌کشد؟

از چند ساعت تا چند روز. به همین دلیل برای موارد اورژانسی کافی نیست و در این شرایط پزشک از درمان‌های سریع‌تر استفاده می‌کند.

می‌توانم ایونکس را با آب‌میوه بخورم؟

خیر. آب‌میوه، به‌ویژه آب پرتقال، پتاسیم زیادی دارد و اثر دارو را از بین می‌برد. پودر را فقط با آب مخلوط کنید.

چرا نباید سوسپانسیون ایونکس را گرم کرد؟

حرارت رزین را غیرفعال می‌کند. اگر طعم دارو اذیتتان می‌کند، آن را خنک مصرف کنید.

آیا ایونکس نسخه پزشک لازم دارد؟

بله. مصرف این دارو باید با تجویز پزشک و همراه با آزمایش‌های منظم خون باشد.

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین نظر پزشک یا داروساز نیست. پیش از شروع، قطع یا تغییر دوز هر دارو با پزشک معالج خود مشورت کنید.