فلوپنتیکسول (فلوانکسول) چیست؟ موارد مصرف، عوارض و تفاوت قرص و آمپول

فلوپنتیکسول (Flupentixol) یک داروی ضدروان‌پریشی نسل قدیم است که بیش از پنجاه سال از ورودش به بازار می‌گذرد. بیشتر برای کنترل علائم اسکیزوفرنی و روان‌پریشی تجویز می‌شود و در دوزهای پایین، گاهی به‌عنوان درمان کمکی افسردگی همراه با اضطراب هم به کار می‌رود. این دارو هم به شکل قرص و هم به‌صورت آمپول طولانی‌اثر (دپو) عرضه می‌شود و در داروخانه‌ها بیشتر با نام‌های فلوانکسول و دپیکسول شناخته می‌شود. در این مقاله کاربردها، نحوه مصرف، عوارض و نکات ایمنی این دارو را به زبان ساده مرور کرده‌ایم.

فلوپنتیکسول چیست؟

فلوپنتیکسول از گروه تیوگزانتن‌ها در خانواده داروهای ضدروان‌پریشی (آنتی‌سایکوتیک) است. اثر اصلی آن روی دوپامین است، یکی از پیام‌رسان‌های شیمیایی مغز که در شکل‌گیری علائمی مثل توهم و هذیان نقش دارد. این دارو فقط با نسخه پزشک مصرف می‌شود و برای همه افراد مناسب نیست.

نام‌های تجاری فلوپنتیکسول در ایران

• قرص و آمپول فلوانکسول (لاندبک، دانمارک)
• قرص دپیکسول ۳ میلی‌گرم (لاندبک، بریتانیا)
• آمپول‌های ۲۰ میلی‌گرمی ساخت هند با نام‌های آرویکسول، آتیکسول، میتیکسول، فلوکسینول دپو و سوئینتکسول

نام تجاری نباید باعث تعویض خودسرانه دارو شود. هنگام خرید، ماده مؤثره، دوز و شکل دارو را با نسخه مقایسه کنید.

موارد مصرف فلوپنتیکسول

درمان اسکیزوفرنی و روان‌پریشی

اصلی‌ترین کاربرد فلوپنتیکسول کنترل علائم اسکیزوفرنی و سایر روان‌پریشی‌هاست. این دارو می‌تواند توهم، هذیان، سوءظن شدید و آشفتگی فکر را کاهش دهد. یکی از ویژگی‌های آن، اثر نسبتاً فعال‌کننده است. به همین دلیل برای بیمارانی که علائم منفی بارز دارند، مثل گوشه‌گیری، بی‌تفاوتی و کم‌حرفی، گزینه مناسبی شمرده می‌شود.

اما همین اثر فعال‌کننده باعث می‌شود که در بیماران بسیار بی‌قرار، تحریک‌پذیر یا در فاز مانیا معمولاً انتخاب اول نباشد. فلوپنتیکسول علائم را کنترل می‌کند، اما درمان قطعی بیماری نیست. اگر منظم مصرف نشود، علائم ممکن است برگردند.

فلوپنتیکسول برای افسردگی و اضطراب

فلوپنتیکسول داروی اصلی افسردگی نیست. با این حال در برخی کشورها، دوزهای پایین آن برای افسردگی خفیف تا متوسط همراه با اضطراب، خستگی و کمبود انرژی به کار می‌رود، به‌ویژه وقتی بیمار به ضدافسردگی‌های رایج پاسخ کافی نداده باشد. در اضطراب خالص هم معمولاً انتخاب اول نیست. مصرف خودسرانه این دارو برای افسردگی یا اضطراب مناسب نیست.

کاربردهای خارج از برچسب و قدرت شواهد

همه کاربردهای فلوپنتیکسول پشتوانه علمی یکسانی ندارند:

• اختلال شخصیت مرزی: چند مطالعه کوچک و قدیمی، کاهش رفتارهای آسیب به خود و تکانشگری را گزارش کرده‌اند، اما نتایج یکنواخت نیستند و به‌خوبی تکرار نشده‌اند.
• اختلال دوقطبی: در یک کارآزمایی، شکل تزریقی آن اثر مشخصی نشان نداد و برتری‌ای بر لیتیوم نداشت.
• وسواس مقاوم به درمان: گاهی به‌عنوان درمان کمکی کنار داروهای ضدوسواس استفاده می‌شود.

شواهد علمی: فلوپنتیکسول در برابر کلرپرومازین

با وجود چند دهه استفاده، مطالعات دقیق درباره فلوپنتیکسول کم است. یک مرور سیستماتیک کاکرین، فلوپنتیکسول را با داروهای ضدروان‌پریشی نسل اول کم‌قدرت مقایسه کرد. پژوهشگران فقط یک مطالعه کوچک و قدیمی پیدا کردند که آن را با کلرپرومازین مقایسه کرده بود. در آن مطالعه تفاوت روشنی در اثربخشی دیده نشد. درباره رضایت بیماران، کیفیت زندگی و هزینه‌ها هم داده قابل‌اتکایی وجود نداشت.

نتیجه این مرور آن است که فلوپنتیکسول دارویی ارزان و در دسترس است و پزشکان بیشتر بر اساس تجربه بالینی از آن استفاده می‌کنند. برای مقایسه دقیق آن با داروهای دیگر، به کارآزمایی‌های بزرگ‌تر نیاز است. عوارض اصلی‌ای که برای آن گزارش شده، لرزش، بی‌قراری حرکتی، خشکی دهان و کمی افزایش وزن است.

منبع: Tardy M, Dold M, Engel RR, Leucht S. Flupenthixol versus low-potency first-generation antipsychotic drugs for schizophrenia. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014, Issue 9. CD009227.

مکانیسم اثر فلوپنتیکسول

اثر فلوپنتیکسول به دوز آن بستگی دارد:

• در دوزهای پایین: بیشتر گیرنده‌های پیش‌سیناپسی دوپامین را مهار می‌کند. نتیجه آن افزایش آزاد شدن دوپامین است، که اثر فعال‌کننده و ضدافسردگی دارو را توضیح می‌دهد.
• در دوزهای بالاتر: گیرنده‌های دوپامین نوع ۱ و ۲ را در مسیرهای مرتبط با روان‌پریشی مسدود می‌کند و اثر ضدروان‌پریشی ایجاد می‌شود.

این دارو اثر ضعیفی هم روی گیرنده‌های آلفا، هیستامین و استیل‌کولین دارد. بار آنتی‌کولینرژیک آن نسبتاً پایین است. به زبان ساده، احتمال گیجی و کندی ذهنی ناشی از این مسیر در آن کمتر از برخی داروهای هم‌خانواده است.

تفاوت قرص و آمپول فلوپنتیکسول

شکل تزریقی برای بیمارانی مناسب است که با قرص بهبود پیدا کرده‌اند ولی مصرف منظم روزانه برایشان دشوار است. این دو شکل را نمی‌توان خودسرانه به جای هم مصرف کرد.

نحوه مصرف فلوپنتیکسول

مصرف قرص

• قرص را دقیقاً طبق نسخه و هر روز در ساعت مشخصی با آب مصرف کنید.
• با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است. اگر حالت تهوع دارید، همراه غذا بخورید.
• اگر خواب‌آلودگی ایجاد کند، پزشک ممکن است زمان مصرف را به شب منتقل کند. اگر بی‌قراری یا بی‌خوابی ایجاد کند، ممکن است مصرف صبحگاهی پیشنهاد شود. این تغییر باید با نظر پزشک باشد.
• دوز بالاتر همیشه بهتر نیست و می‌تواند عوارض حرکتی و خواب‌آلودگی را بیشتر کند.

تزریق آمپول طولانی‌اثر

• آمپول یک فرآورده روغنی است و فقط پزشک یا پرستار باید آن را به عضله باسن یا ران تزریق کند. برای تزریق در منزل مناسب نیست.
• اگر قبلاً چنین تزریقی دریافت نکرده‌اید، معمولاً حدود یک هفته پیش از دوز اصلی، یک دوز کوچک آزمایشی تزریق می‌شود تا تحمل شما سنجیده شود.
• ممکن است پزشک بخواهد تا مدتی پس از اولین تزریق، قرص‌ها را هم ادامه دهید، چون اثر کامل تزریق چند هفته طول می‌کشد.
• نوبت تزریق را عقب نیندازید و حذف نکنید.

اگر یک نوبت فراموش شد

اگر قرصی را فراموش کردید و زمان زیادی نگذشته، آن را مصرف کنید. اگر به نوبت بعدی نزدیک است، نوبت فراموش‌شده را رها کنید و هرگز دوز را دو برابر نکنید. اگر نوبت تزریق عقب افتاد، یا چند روز قرص مصرف نشده، پیش از ادامه با پزشک تماس بگیرید.

عوارض جانبی فلوپنتیکسول

عوارض حرکتی (شایع‌ترین مشکل)

• آکاتیزی: بی‌قراری حرکتی و ناتوانی در آرام نشستن
• پارکینسونیسم دارویی: سفتی عضلات، کندی حرکت، لرزش و کم شدن حالت‌های چهره
• گرفتگی‌های عضلانی ناگهانی (دیستونی)

این علائم گاهی به اشتباه به اضطراب یا بدتر شدن بیماری نسبت داده می‌شوند، در حالی که ممکن است از خود دارو باشند. حتماً آن‌ها را به پزشک بگویید.

سایر عوارض شایع

• خواب‌آلودگی یا برعکس بی‌خوابی، سرگیجه، سردرد و خستگی
• خشکی دهان، یبوست، تهوع و افزایش ترشح بزاق
• تاری دید
• تپش قلب و افت فشار هنگام بلند شدن
• افزایش اشتها و وزن
• مشکل در دفع ادرار، تعریق زیاد و دردهای عضلانی
• درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
• حساسیت پوست به نور خورشید

اثر بر هورمون‌ها، قاعدگی و میل جنسی

فلوپنتیکسول ممکن است هورمون پرولاکتین را بالا ببرد. نتیجه آن می‌تواند نامنظمی قاعدگی، ترشح شیر از پستان، بزرگی یا حساسیت پستان و کاهش میل جنسی باشد. مشکلاتی در برانگیختگی و ارگاسم هم گزارش شده است. اگر این علائم ادامه پیدا کردند، به پزشک بگویید. ممکن است آزمایش پرولاکتین یا تغییر درمان لازم شود.

عوارض نادر اما جدی

• سندرم نورولپتیک بدخیم: تب بالا، سفتی شدید عضلات، گیجی، تعریق زیاد و ضربان سریع قلب. این وضعیت اورژانسی است.
• دیسکینزی دیررس: حرکات غیرارادی و تکراری زبان، لب، دهان یا صورت که در مصرف طولانی‌مدت ممکن است ایجاد شود و گاهی برگشت‌پذیر نیست.
• تغییرات نوار قلب (طولانی شدن فاصله QT). خطر آن در فلوپنتیکسول نسبت به برخی داروهای هم‌گروه کمتر است، اما صفر نیست.
• کاهش گلبول‌های سفید خون، با علائمی مثل تب و گلودرد شدید
• تشنج، لخته شدن خون در سیاهرگ‌ها و تغییر آنزیم‌های کبدی

تداخلات دارویی فلوپنتیکسول

فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی خود را به پزشک بدهید. مهم‌ترین تداخل‌ها این‌ها هستند:

• الکل، آرام‌بخش‌ها و خواب‌آورها (مثل لورازپام و دیازپام) و مخدرها: خواب‌آلودگی، کاهش هوشیاری و خطر زمین خوردن را بیشتر می‌کنند.
• داروهای مؤثر بر ریتم قلب مثل آمیودارون و سوتالول، و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند اریترومایسین و کلاریترومایسین: خطر آریتمی را افزایش می‌دهند.
• لوودوپا و داروهای ضدپارکینسون: فلوپنتیکسول اثر آن‌ها را خنثی می‌کند.
• لیتیوم: احتمال عوارض عصبی شدید بیشتر می‌شود.
• داروهای کاهنده فشار خون: افت فشار، به‌ویژه هنگام برخاستن، تشدید می‌شود.
• متوکلوپرامید و سایر ضدروان‌پریشی‌ها: عوارض حرکتی افزایش می‌یابد.
• ضدافسردگی‌هایی مثل سرترالین و فلوکستین: ممنوع نیستند، اما باید با نظر پزشک و با پایش مصرف شوند.

موارد منع مصرف و احتیاط

در این شرایط نباید مصرف شود:

پشتیبانی تخصصی داروباکس

کارشناسان ما آماده پاسخگویی به سوالات شما هستند

تماس فوری واتساپ ارسال نسخه آنلاین

ارتباط از طریق پیام‌رسان‌ها

واتساپ ایتا تلگرام

پاسخگویی 24 ساعته | 7 روز هفته

• کاهش سطح هوشیاری یا کما
• مسمومیت حاد با الکل، خواب‌آورها یا مخدرها
• فئوکروموسیتوم (تومور غده فوق کلیه)
• اختلالات شدید خونی
• حساسیت به فلوپنتیکسول

در این شرایط با احتیاط و زیر نظر دقیق مصرف شود:

• بیماری قلبی، ضربان نامنظم یا سابقه غش
• صرع یا سابقه تشنج
• پارکینسون یا میاستنی گراویس
• گلوکوم (فشار بالای چشم) و مشکلات پروستات
• بیماری کبد، کلیه، تیروئید یا مشکلات تنفسی
• دیابت (قند خون را منظم چک کنید)
• سابقه زردی یا لخته شدن خون

اگر جراحی یا درمان دندانپزشکی در پیش دارید، پزشک را از مصرف این دارو مطلع کنید.

مصرف در گروه‌های خاص

بارداری و شیردهی

فلوپنتیکسول در بارداری فقط وقتی تجویز می‌شود که فایده آن برای مادر بیشتر از خطر احتمالی برای جنین باشد. مصرف داروهای ضدروان‌پریشی در سه‌ماهه سوم ممکن است در نوزاد علائم حرکتی یا علائم قطع دارو ایجاد کند. اگر باردار شدید، دارو را ناگهانی قطع نکنید، چون عود بیماری هم برای مادر و هم برای جنین خطرناک است. فلوپنتیکسول وارد شیر مادر می‌شود و معمولاً در دوره درمان، شیردهی توصیه نمی‌شود.

سالمندان

سالمندان بیشتر در معرض خواب‌آلودگی، افت فشار، گیجی، یبوست و زمین خوردن هستند و درمان در آن‌ها با دوز پایین‌تر و محتاطانه‌تر پیش می‌رود. هشدار مهم: مصرف داروهای ضدروان‌پریشی در سالمندان مبتلا به زوال عقل با افزایش خطر مرگ همراه است و فلوپنتیکسول برای مشکلات رفتاری ناشی از زوال عقل تأیید نشده است.

کودکان و نوجوانان

ایمنی و اثربخشی این دارو در کودکان به‌طور کامل ثابت نشده است و معمولاً برای این گروه سنی توصیه نمی‌شود.

آزمایش‌ها و پیگیری در دوره درمان

• نوار قلب، قبل از شروع درمان
• وزن: در ۶ ماه اول ماهانه و پس از آن هر ۳ ماه
• قند خون و چربی خون: حدود ۳ تا ۴ ماه پس از شروع، و پس از آن حداقل سالانه
• شمارش کامل سلول‌های خون
• بررسی عوارض حرکتی در هر ویزیت
• آزمایش پرولاکتین، در صورت وجود علائم هورمونی

این دارو ممکن است باعث مثبت کاذب شدن تست بارداری ادراری شود.

قطع فلوپنتیکسول؛ آیا اعتیادآور است؟

فلوپنتیکسول به معنای رایج اعتیادآور نیست و ولع مصرف یا نشئگی ایجاد نمی‌کند. اما بدن به آن عادت می‌کند. قطع ناگهانی می‌تواند باعث بی‌خوابی، اضطراب، بی‌قراری، تهوع، تعریق و بازگشت توهم و هذیان شود. کاهش دوز باید تدریجی و زیر نظر پزشک باشد. در شکل تزریقی، به‌دلیل ماندگاری طولانی دارو، اثرات قطع ممکن است با چند هفته تأخیر ظاهر شوند.

علائم مصرف بیش از حد

خواب‌آلودگی شدید تا کما، تشنج، افت شدید فشار خون، اختلال ریتم قلب، عوارض حرکتی شدید و تغییر غیرطبیعی دمای بدن از علائم مسمومیت هستند. در این شرایط فوراً به اورژانس مراجعه کنید. پادزهر اختصاصی وجود ندارد و دیالیز هم در دفع این دارو مؤثر نیست.

توصیه‌های مهم برای بیمار

• تا وقتی اثر دارو روی خودتان را نمی‌دانید، رانندگی نکنید و با دستگاه‌های خطرناک کار نکنید.
• از حالت نشسته یا خوابیده آرام بلند شوید تا دچار سرگیجه نشوید.
• در طول درمان الکل مصرف نکنید.
• در هوای گرم از فعالیت شدید بپرهیزید و مایعات کافی بنوشید، چون دارو ممکن است تنظیم دمای بدن را مختل کند.
• از ضدآفتاب استفاده کنید و از آفتاب شدید دوری کنید.
• این دارو را هرگز به فرد دیگری، حتی با علائم مشابه، ندهید.

شرایط نگهداری

• دور از دسترس کودکان و در بسته‌بندی اصلی نگهداری شود.
• در جای خشک و خنک و دور از گرما و نور مستقیم نگهداری شود.
• داروی تاریخ‌گذشته را مصرف نکنید.

سؤالات متداول درباره فلوپنتیکسول

قرص فلوپنتیکسول برای چیست؟

بیشتر برای درمان اسکیزوفرنی و روان‌پریشی تجویز می‌شود. دوزهای پایین آن گاهی به‌صورت کمکی برای افسردگی همراه با اضطراب به کار می‌رود.

فلوانکسول و دپیکسول با فلوپنتیکسول چه فرقی دارند؟

فرقی ندارند. فلوانکسول و دپیکسول نام‌های تجاری داروهایی هستند که ماده مؤثره آن‌ها فلوپنتیکسول است.

فلوپنتیکسول ۰٫۵ و ۱ میلی‌گرم چه تفاوتی دارند؟

تفاوت فقط در مقدار ماده مؤثره است. قرص ۱ میلی‌گرمی دو برابر قرص ۰٫۵ است و ممکن است اثر و عوارض بیشتری داشته باشد.

آمپول فلوپنتیکسول هر چند وقت یک بار تزریق می‌شود؟

معمولاً هر ۲ تا ۴ هفته. فاصله دقیق را پزشک بر اساس پاسخ و تحمل بیمار تعیین می‌کند.

آیا فلوپنتیکسول خواب‌آور است؟

در بعضی افراد خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند و در بعضی دیگر بی‌خوابی یا بی‌قراری. این دارو فقط یک آرام‌بخش ساده نیست.

آیا فلوپنتیکسول چاق می‌کند؟

افزایش اشتها و وزن از عوارض شایع آن است، اما شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.

فلوپنتیکسول چقدر طول می‌کشد تا اثر کند؟

اثر قرص ممکن است ظرف چند روز دیده شود، اما اثر کامل درمانی معمولاً به چند هفته زمان نیاز دارد. در شکل تزریقی، رسیدن به غلظت پایدار ۸ تا ۱۲ هفته طول می‌کشد.

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت تب همراه با سفتی شدید عضلات، گیجی، تپش قلب شدید، غش، تشنج، زردی پوست، تنگی نفس، گلودرد و تب بدون دلیل، یا حرکات غیرارادی شدید صورت و بدن، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین نظر پزشک یا داروساز نیست. پیش از شروع، قطع یا تغییر دوز هر دارو با پزشک معالج خود مشورت کنید.